Nguyên Nhân Gây Mụn: Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao [CẦN ĐỌC]

CẢNH BÁO! Mọi Người Hiểu Sai Về Nguyên Nhân Nổi Mụn Ở Mặt

Evidence based

Mụn bọc, mụn đầu đen, mụn ẩn dưới da, mụn đầu trắng là các loại mụn phổ biến thường xuất hiện ở các vị trí trên cơ thể như : Ở má, ở mũi, ở lưng, ở cằm…

Tuy là các loại mụn khác nhau, nhưng tất cả các loại mụn ở trên đều bắt nguồn chung từ các nguyên nhân gây ra mụn mà ra.

Vậy để giải đáp được thắc mắc tại sao lại có mụn, tại sao mụn cứ nổi hoài….?

Bài viết này sẽ giúp bạn!

Đọc xong bài viết này, các bạn sẽ có thể hiểu được những nguyên nhân bị mụn mà từ đó tìm ra được các phòng tránh hợp phù hợp.

Nguyên Nhân Gây Mụn Trứng Cá

1. Tuyến bã nhờn:

Đây là vị trí sinh ra mụn trứng cá.

Tuyến bã nhờn là một tuyến toàn tiết (holocrine glands), phân bố toàn bộ cơ thể trừ lòng bàn tay (palms) và mặt lưng bàn chân (dorsum of the feet). 

Tuyến bã nhờn phân bố tại da mặt và da đầu có kích thước lớn nhất cũng như mật độ lớn nhất so với các vị trí khác của cơ thể (Hình.1).

Chức năng thông thường của tuyến bã nhờn đó là:

  • Sản xuất và bài tiết chất bã nhờn (sebum), là hỗn hợp của nhiều loại dầu (oils) khác nhau, chủ yếu là triglycerides, wax esters, squalene, cholesterol estes và cholesterol [1,2,3,4].
  • Chất bã nhờn có tác dụng giảm sự ma sát khi các bề mặt da cọ xát với nhau trong các hoạt động hằng ngày, bảo vệ da không bị ảnh hưởng bởi môi trường ẩm thấp bên ngoài
  • Tuyến bã nhờn còn tham gia vào hoạt động kháng khuẩn bẩm sinh (innate antibacterial activity) và chức năng kháng viêm của da (anti-inflammatory function).
  • Ngoài ra, tuyến bã nhờn còn có chức năng vận chuyển các chất chống oxy hóa vào trong và trên bề mặt da, tạo nên khả năng tự nhiên bảo vệ da khỏi ánh sáng (natural light protective activity).

Nhưng vì một nguyên nhân nào đó (nguyên nhân gì thì ở dưới có giải thích rõ cho các bạn nhé) , khiến tuyến bã nhờn TĂNG TIẾT. 

Đến đây vẫn chưa thể nào gây ra mụn được.

Chúng ta hãy tiếp tục phân tích vấn đề thứ 2.

2. Cổ Nang Lông:

Vì một nguyên nhân nào đó (Nguyên nhân gì HiBacSi sẽ giải thích rõ ở phía dưới) làm cho các tế bào sừng (tế bào keratin) tại cổ nang lông TĂNG SINH số lượng.

Khiến cho cổ nang lông HẸP LẠI hoặc tệ hơn là BÍT TẮT

Kết luận: SỰ XUẤT HIỆN ĐỒNG THỜI CỦA HAI VẤN ĐỀ NÀY, LÀ NGUYÊN NHÂN SÂU XA GÂY NÊN MỤN TRỨNG CÁ.

Nhưng nguyên nhân nào khiến tuyến bã nhờn lại TĂNG TIẾT còn cổ nang lông TĂNG SINH, thì các bạn hãy đọc phần dưới đây nhé!

3. Hormones (Nội Tiết):

Trong cơ thể có rất nhiều loại hormones khác nhau, nhưng…

Hormones góp phần gây mụn trứng cá bao gồm:

  • Androgens
  • Progesterone
  • Insulin
  • Insulin-like growth factor-1 (IGF-1)
  • CRH
  • Adrenocorticotropic hormone (ACTH)
  • Melanocortins
  • Glucocorticoids
  • growth hormone (GH) [115].
Hormones ( Nội tiết )
  • Androgens

Androgens là hormone quan trọng nhất trong tất cả các loại hormone góp phần gây mụn trứng cá [116]. 

Khi bước vào độ tuổi dậy thì, hormone androgens kích thích tuyến bã nhờn tăng sản xuất chất bã nhờn và từ đó góp phần lớn vai trò gây mụn ở cả nam giới và nữ

  • Những hormone androgens tham gia vào quá trình này gồm có: Testosterone, Dihydrotestosterone (DHT), cùng một số androgens yếu khác. 

Các hormone androgens được sản xuất ở tuyến thượng thận, cơ quan sinh dục và ngay bên trong tuyến bã nhờn.

Sau khi được sản xuất, các hormone androgens này theo máu đến các cơ quan: Tuyến bã nhờn, nang lông [210,211].

  • Insulin và Yếu Tố Tăng Trưởng Giống Insulin (insulin-like growth factor 1 – IGF-1)

Insulin kích thích sự tăng sinh tuyến bã nhờn [119]. 

Ngoài ra, hormone này còn tác động lên tuyến thượng thận, buồng trứng khiến gia tăng lượng sản xuất hormone androgens tại đây, qua đó góp phần gây mụn trứng cá. 

Điều này giải thích vì sao chế độ ăn chứa quá nhiều lượng tinh bột cũng gây mụn trứng cá [120]. 

Hormone IGF-1 cũng có khả năng tác động tương đồng như insulin, gây mụn trứng cá.

  • Hormone Tăng Trưởng (growth hormone)

Hormone tăng trưởng góp phần gây mụn trứng cá [218]. Hormone này được tuyến yên sản xuất, sau đó tác động lên gan và một số cơ quan ngoại vi sản xuất hormone IGF-1.

Vì vậy mà cũng góp phần gây nên mụn trứng cá.

4. Một Số Loại Thuốc Gây Mụn

Các loại thuốc có thành phần chứa corticosteroids sẽ gây mụn trứng cá, đồng thời việc sử dụng thuốc này mang lại rất nhiều tác dụng phụ nguy hiểm, nên tuyệt đối không tự ý mua sử dụng.

Thuốc này ban đầu uống vào sẽ làm giảm mụn một cách tạm thời làm bạn tưởng nhầm có tác dụng trị mụn, nhưng thật ra sau đó sẽ bùng phát mụn năng hơn trước đó.

Thuốc chứa Corticosteriods

5. Stress (Căng Thẳng)

Stress

Trong nhiều năm qua, các bác sĩ da liễu luôn nghi ngờ stress có gây mụn trứng cá nhưng vẫn chưa có nhiều chứng cứ để chắc chắn điều này. 

Tuy nhiên, trong một thập kỷ vừa qua, đã có nhiều nghiên cứu y học để ủng hộ quan điểm này [Nguồn] [Nguồn]

Khi bạn đang gặp stress, cơ thể sẽ sản sinh ra hormone corticotropin releasing (CRH) và hormone androgens, những hormone này kích thích tuyến bã nhờn tang sản xuất chất bã nhờn góp phần gây mụn trứng cá [Nguồn] [Nguồn]

Vì vậy, điều trị stress là một phương pháp quan trọng không thể bỏ qua nếu như bạn muốn điều trị mụn trứng hiệu quả lâu dài.

6. Độ Tuổi

Độ tuổi nào cũng có thể bị mụn trứng cá, nhưng phổ biến nhất là ở lứa tuổi dậy thì. 

HiBacSi cũng có một bài viết hướng dẫn chi tiết cách nhận biết cũng như cách trị mụn ở độ tuổi dậy thì:

7. Di Truyền

Di truyền

Nếu có cha hoặc mẹ hoặc cả 2 đã từng bị mụn trứng cá thì khả năng bạn bị mụn trứng cá sẽ cao hơn người bình thường, và nếu xuất hiện sẽ dễ bị ở mức độ nặng.

8. Mỹ Phẩm

Nhu cầu làm đẹp của mọi người đang ngày càng gia tăng với tốc độ cao, nên đi kèm theo đó là sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghiệp mỹ phẩm. 

Tuy vậy, với sự phát triển mạnh, đa dạng như hiện nay thì việc lựa chọn mỹ phẩm phù hợp với bản thân là điều không hề dễ dàng. 

Mỹ phẩm

Chưa kể đến việc có rất nhiều sản phẩm mỹ phẩm với chất lượng kém có thể dễ dàng trôi nổi trên thị trường, chào bán mạnh mẽ, khiến nhiều bạn đã lựa chọn và sử dụng hoặc là dòng sản phẩm không phù hợp với tình trạng da, hoặc sử dụng phải thành phần độc hại, khiến da bị tổn hại rất nhiều, rất khó hồi phục.

Vì vậy, HiBacSi khuyên bạn nên liên hệ trực tiếp với HiBacSi để nhận được sự tư vấn chính xác của đội ngũ bác sĩ của HiBacSi hoặc bạn có thể đến gặp một bác sĩ da liễu gần nhà để hỏi về cách sử dụng mỹ phẩm một cách phù hợp.

9. Làn Da Bị Nhiễm Khuẩn Gây Ra Mụn

Vi khuẩn là một trong những nguyên nhân quan trọng gây nên mụn trứng cá, đặc biệt là vi khuẩn Propionibacterium acnes (P. acnes) [Nguồn]. 

Các loại vi khuẩn khác thường không phải nguyên nhân gây mụn, nhưng sẽ khiến tình trạng mụn hiện có của bác nặng nề hơn, vì vi khuẩn sẽ kích thích cơ thể tạo nên phản ứng viêm mạnh hơn nhằm tiêu diệt các loại vi khuẩn này

Kết quả sẽ khiến các nốt mụn của bạn sưng to hơn, nguy cơ lớn tạo sẹo sau này. [Nguồn], [Nguồn].

10. Tác Hại Của Ánh Nắng Mặt Trời Gây Ra Mụn

Ánh sáng mặt trời không phải là một nguyên nhân gây nên mụn trứng cá [Nguồn], [Nguồn]. 

Tuy nhiên, ánh nắng mặt trời sẽ khiến tình trạng mụn trứng cá hiện có của bạn nặng hơn. 

Sở dĩ có tác động như vậy là vì chính ánh nặng mặt trời sẽ kích thích phản ứng viêm của cơ thể mạnh hơn, khiến các nốt mụn sưng to hơn, chưa kể ánh nắng mặt trời khiến các nốt mụn của bạn thâm nhiều hơn.

11. Thói Quen Chăm Sóc Da Sai Lầm Khiến Mụn Nặng Nề Hơn

Thị trường mỹ phẩm ngày nay đang ngày càng trở nên thừa thãi, chưa kể vì mục đích marketing mà các công ty dược phẩm, mỹ phẩm dùng nhiều lời quảng cáo phóng đại cho sản phẩm của mình, khiến cho bạn gặp rất nhiều khó khan khi muốn chọn lựa một bộ mỹ phẩm phù hợp làn da của mình. 

Nếu chọn sai loại mỹ phẩm phù hợp, thay vì có tác dụng làm đẹp thì nay da của bạn sẽ nổi mụn, nhạy cảm nhiều hơn, có thể khô hoặc nhờn nhiều hơn. 

[Nguồn], [Nguồn]

12. Chế Độ Ăn

Có một số nghiên cứu chỉ ra rằng sữa gầy (sữa ít béo, hàm lượng béo không quá 1%) và thực phẩm giàu carbohydrate như bánh mì, khoai tây chiên, cơm trắng có thể gây mụn nếu như dùng quá nhiều. 

Chocolate thì đang trong tranh cãi có gây mụn trứng cá hay không, tuy nhiên, bạn cũng nên cẩn thận, nếu thấy nổi mụn nhiều hơn sau khi ăn chocolate thì nên ngưng ngày.

- Sữa và sản phẩm từ bơ, sữa

Các thành phần có trong sữa kích thích cơ thể sản xuất nhiều hormone insulin-like growth factor 1 (IGF-1), hormone này sau đó kích thích tuyến bã nhờn phát triển mạnh hơn, qua đó góp phần gây nên mụn trứng cá [313].

Ngoài ra, sữa còn là nguồn thực phẩm giàu progesterone bắt nguồn từ nhau thai (placenta-derived progesterone), và các nguyên liệu để tổng hợp thành hormone dihydrotestosterone (DHT – hormone chính yếu gây mụn trứng cá) sau này [315].

Trong các loại sữa, thì sữa gầy (skim milk) có khả năng gây mụn trứng cá cao hơn so với sữa tươi nguyên kem (whole milk).

Sữa và sản phẩm từ bơ, sữa

 Có sự khác biệt như vậy là bởi vì sữa gầy chứa ít hormone estrogen hơn so với sữa tươi nguyên kem, trong khi estrogen là một hormone có khả năng trị mụn, được ứng dụng trong điều trị mụn trứng cá mức độ trung bình – nặng khá hiệu quả [314,317]. 

Trong một số trường hợp sản xuất sữa gầy, đôi khi nhà sản xuất lại cho thêm vào một số loại protein để phục vụ mục đích quảng cáo hay vì thành phần dinh dưỡng, ví dụ α-lactoalbumin, cũng góp phần gây mụn trứng cá dù không đáng kể [316].

- Sô cô la (chocolate)

Sô cô la ( chocolate )

Sô cô la (chocolate) từ lâu được xem là một trong những thực phẩm gây mụn trứng cá, hoặc nếu đã bị mụn trứng cá thì lại khiến bệnh nặng hơn. 

Các bác sĩ da liễu ghi nhận, thường da mặt của bạn sẽ nổi vài nốt mụn sau vài ngày ăn sô cô la hoặc thức ăn chứa sô cô la trước đó [316].

Vào năm 2011, Hiệp hội da liễu Hoa Kỳ đã công bố một kết quả nghiên cứu về vấn đề này, kết luận của cuộc nghiên cứu chỉ ra rằng tiêu thụ sô cô la khiến tình trạng mụn trứng cá của bạn sẽ nặng hơn [321].

Trong các loại sô cô la thì sô cô la đen có khả năng gây mụn trứng cá ít hơn so với sô cô la sữa, có sự khác biệt như vậy là bởi vì trong thành phần của sô cô la đen có chứa nhiều chất chống oxy hóa (antioxidants) hơn sô cô la sữa [316, 321].

- Tinh bột (carbohydrates)

Chỉ số hấp thụ tinh bột (glycemic load) và chỉ số đường huyết (glycemic index) của một bữa ăn cũng đóng một vai trò trong nguyên nhân gây mụn trứng cá. 

Với các loại thức ăn có chỉ số đường huyết cao (high glycemic index) như cơm, bánh mì, bún, phở,…làm tang đáng để insulin trong máu (hyperinsulinemia), chính điều này đã kích thích bài tiết các hormones androgens và làm tang sản xuất chất bã nhờn, góp phần gây mụn trứng cá [316,322]. 

Cơm

Ngoài ra, tình trạng tang insulin trong máu cũng kích thích cơ thể sản xuất nhiều hormone IGF-1, qua đó cũng gây mụn trứng mà HiBacSi đã giải thích ở mụn nội tiết (hormone).

Chính vì vậy, với một chế độ ăn ít dầu mỡ và thực phẩm thuộc nhóm có chỉ số hấp thụ tinh bột thấp, tình trạng mụn trứng cá sẽ được cải thiện [324].

13. Sự tích tụ độc tố trong cơ thể

Da là cơ quan bao bọc xung quanh cơ thể, một số bất thường trong cơ thể đôi khi biểu hiện ra ngoài da, và đó là dấu hiệu sớm nhất báo hiệu bên trong cơ thể bạn đang có bất thường. 

Khi có bất thường diễn ra ở gan, da sẽ ngã sang màu vàng, khi có bất thường về chức năng của máu, da sẽ dễ bị bầm hay nổi chấm xuất huyết nhỏ,…

Tương tự, khi cơ thể tích tụ các độc tố, mụn sẽ xuất hiện ở mặt, nặng hơn có thể lan xuống lưng. Đây là dấu hiệu báo hiệu bạn cần kiểm tra sức khỏe tổng quát của mình

14. Chế độ sinh hoạt không hợp lý gây ra mụn nổi nhiều

Với một chế động sinh hoạt không hợp lí: thức khuya dậy muộn, ít vận động, ăn các loại thức ăn fastfood, chứa quá nhiều đường, trang điểm thường xuyên,…

Sẽ khiến cho cơ thể mong chóng lão hóa, mà làn da của bạn thường sẽ là cơ quan biểu hiện sự lão hóa đầu tiên. Da lúc này nổi mụn, dễ xuất hiện nếp nhan, đốm nâu.

Thức khuya

Quá Trình Hình Thành Mụn Trứng Cá

Mụn trứng cá tuy có nhiều loại biểu hiện khác nhau: Mụn đầu trắng, mụn đầu đen, mụn bọc, mụn mủ, mụn viêm,

Tuy có nhiều loại như vậy nhưng thực ra các loại mụn này đều trải qua cùng quá trình hình thành như sau:

Giai Đoạn 1: Dày Sừng Tại Cổ Nang Lông (Follicular Hyperkeratinization)

Trong giai đoạn đầu này, do nhiều nguyên nhân khác nhau (di truyền, chế độ ăn, stress, nội tiết,…) [Nguồn] mà các tế bào sừng tại cổ tuyến nang long gia tăng số lượng (hình A).

Khiến chất bã nhờn, tế bào chết bên trong nang long khó thoát ra ngoài, dần dần bị tắc nghẽn, ứ động bên trong nang long. 

Đây là nguyên nhân hình thành các microcomedone, các microcomedone này vào giai đoạn 2 sẽ phát triển thành comedone

Giai Đoạn 2: Tăng Sản Xuất Chất Bã Nhờn (Increased Sebum Production)

Trong giai đoạn này, chất bã nhờn gia tăng sản xuất, khiến cho nang long bịt bít tắt ngày càng phình to, ứ đọng nhiều chất bã nhờn, xác tế bào chết.

Mắt thường tại thời điểm này sẽ dễ dàng nhận thấy các nang long bị bít tắt này, và đây chính là các mụn đầu trắng, mụn đầu đen

Giai Đoạn 3: Vi Khuẩn Propionibacterium Acnes Xâm Nhập Vào Trong Nang Lông Bít Tắt

Chất bã nhờn là nguồn dinh dưỡng chính để vi khuẩn Propionibacterium acnes sử dụng vì thế mà các nang long bị bít tắt, ứ đọng chất bã nhờn là nơi thu hút của vi khuẩn này.

Giai Đoạn 4: Viêm (Inflammation)

Nhờ giàu chất bã nhờn mà số lượng vi khuẩn gia tăng đột ngột, cơ thể bạn lúc này sẽ nhận ra và huy động các tế bào miễn dịch đến để tiêu diệt.

Nhưng cũng vô tình phá vỡ các nang lông này, khiến chất bã nhờn, xác tế bào chết lẫn vi khuẩn tràn ra mô dưới da xung quanh. 

Nhận thấy nhiều chất bẩn và vi khuẩn, cơ thể bạn lại huy động nhiều tế bào miễn dịch hơn, phản ứng viêm mạnh hơn để tiêu diệt các chất này, khiến các mụn đầu trắng, mụn đầu đen ban đầu nay trở thành các mụn mủ, mụn viêm đỏ và mụn nốt nang

Cách Chăm Sóc Da Mụn

Ngoài việc điều trị mụn trứng cá bằng các loại thuốc thoa, thuốc uống cũng như điều chỉnh lối sống, chế độ ăn thì việc chăm sóc da mặt hằng ngày là một phần quan trọng không thể thiếu để da mặt của bạn cải thiện nhanh chóng.

Việc chăm sóc da mụn đúng bao gồm những bước cơ bản sau:

  1. Rửa mặt đúng: lựa chọn sữa rửa mặt phù hợp, biết rửa mặt đúng kỹ thuật và số lần rửa vừa đủ
  2. Sử dụng kem dưỡng ẩm đúng cách
  3. Hạn chế dùng mỹ phẩm, trong trường phải dùng, bạn cũng biết cách lựa chọn mỹ phẩm phù hợp loại da của mình, cách tẩy trang mỹ phẩm sau khi sử dụng đúng cách để tránh nổi mụn
  4.  Biết cách lựa chọn và sử dụng kem chống nắng đúng cách
 
Để biết thêm chi tiết về cách chăm sóc da mụn, bạn có thể tham khảo bài viết khác của HiBacSi tại đây

Sơ Đồ Nguyên Nhân Gây Mụn - Liệu Có Đúng?

Hiện nay, có một số trang web khá nổi tiếng có phổ biến kiến thức về nguyên nhân gây nên mụn trứng cá.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt ở đây là các trang web này cho rằng nguyên nhân gây nên mụn trứng cá có thể phân loại dựa theo từng vị trí trên mặt. 

Với mỗi vị trí nổi mụn trên da mặt khác nhau sẽ có những nguyên nhân khác nhau. 

Vì vậy, HiBacSi đã tìm hiểu về kiến thức này và nhận định như sau cho các bạn dễ hiểu.

Nền y học hiện nay đang phát triển mạnh mẽ theo hướng y học chứng cứ (evidence based medicine), có nghĩa với mỗi kiến thức y khoa được phát biểu, sử dụng đều phải có chứng cứ ủng hộ là kiến thức đó đúng hay mức độ tin tưởng cao hay thấp

Nhờ vậy mà việc điều trị sẽ trở nên an toàn và thống nhất với nhau, đặc biệt là tránh được các loại kiến thức được phổ biến từ những người không có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực y khoa, khiến việc điều trị bị sai lệch, gây nhiều hậu quả xấu cho người bệnh. 

Hoa Kỳ là một trong những quốc gia đi đầu về y học chứng cứ, họ đã phát thông kê lại rất nhiều chứng cứ về bệnh mụn trứng cá trong suốt mấy chục năm qua, bao gồm nhiều dữ liệu về dịch tễ (epidemiology), nguyên nhân bệnh (pathogenesis), điều trị (treatment),…

Tất cả được tổng hợp trong phác đồ (guidelines) điều trị mụn trứng cá của hiệp hội da liễu Hoa Kỳ năm 2016. 

Nguyên nhân gây nên mụn trứng cá theo kiến thức lẫn kinh nghiệm của các bác sĩ da liễu Hoa Kỳ được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới và mang lại hiệu quả rất cao, và HiBacSi là đơn vị tiên phong cung cấp cho bạn những loại thông tin uy tín hàng đầu này trong mỗi bài viết của chúng tôi, trích dẫn thông tin đều được HiBacSi chú trọng hàng đầu.

Về thông tin “sơ đồ nguyên nhân mụn trứng cá”, HiBacSi nhận thấy các bài viết này đều không trích dẫn nguồn thông tin viết nên bài viết của họ là từ đâu nên không thể kiểm định chất lượng

Bên cạnh đó,những kiến thức này hoàn toàn không được đề cập đến trong phác đồ điều trị mụn trứng cá. Vậy nên HiBacSi khuyên bạn không nên tin và làm theo những kiến thức này, vì đây là những thông tin chất lượng thấp, nguy cơ cao gây hại cho bạn nếu bạn áp dụng theo.

Bài viết tham khảo:

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

ĐĂNG KÝ TƯ VẤN MIỄN PHÍ !

Nếu bạn có bất kì vấn đề nào liên quan đến da mặt, cách sử dụng kem trị mụn cũng như cách chăm sóc da.

Gặp trực tiếp Bác Sĩ Da Liễu để được tư vấn !